Jak ustalana jest wysokość alimentów na dziecko

Pytanie o kwotę alimentów pojawia się zwykle w najgorszym możliwym momencie: w trakcie rozstania, gdy emocje biorą górę nad liczbami. Rodzice szukają w internecie prostych odpowiedzi, kalkulatorów i tabel, które miałyby wskazać właściwą sumę za jednym kliknięciem. Rzeczywistość wygląda inaczej, bo każda rodzina ma inny budżet, inne potrzeby dziecka i inną historię zarobkową osoby zobowiązanej do płacenia. Zanim sąd albo same strony wpiszą kwotę w porozumieniu, warto poznać zasady, które tę sumę kształtują.

Rodzice, którzy się rozstają, muszą prędzej czy później ustalić, kto i w jakiej wysokości płaci na dziecko. W sieci krążą tabele z gotowymi kwotami, ale polskie prawo takiego narzędzia nie przewiduje. Sąd, a najczęściej też same strony, biorą pod uwagę konkretną sytuację rodziny: ile dziecko realnie kosztuje i na co stać każdego z rodziców. Wysokość alimentów zależy od dwóch wielkości, które trzeba osobno wykazać, a nie od jednego wzoru procentowego.

Dwa kryteria, które decydują o wysokości alimentów

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje tylko dwie zmienne: usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica, który ma płacić. Sąd zestawia obie wartości i szuka kwoty, która pokryje potrzeby, a jednocześnie nie przekroczy tego, na co zobowiązanego realnie jest stać. Nie ma ustawowego procentu od pensji ani minimalnej sumy wpisanej w przepisach. Dwie rodziny o podobnym dochodzie mogą dostać różne wyroki, jeśli różnią się liczbą dzieci, ich wiekiem albo kosztami leczenia czy edukacji.

Alimenty mają pokrywać koszty utrzymania i wychowania dziecka, a nie podnosić standard życia rodzica, u którego mieszka.

Jakie potrzeby dziecka bierze się pod uwagę?

Do potrzeb uprawnionego wlicza się to, co jest niezbędne do utrzymania i wychowania dziecka na poziomie odpowiadającym jego wiekowi i stanowi rodziny. Sąd pyta o konkretne wydatki, nie o ogólne przekonanie, że dziecko kosztuje dużo. Zalicza się do nich:

• wyżywienie i odzież,
• część czynszu i opłat za mieszkanie, w którym dziecko mieszka,
• koszty edukacji: szkoła, podręczniki, zajęcia dodatkowe,
• leczenie, lekarstwa i rehabilitację,
• wypoczynek, na przykład kolonie czy obozy.

Czym różnią się możliwości zarobkowe od faktycznych dochodów?

Drugie kryterium to nie to, co rodzic aktualnie zarabia, lecz to, jaki dochód mógłby osiągać, gdyby w pełni wykorzystywał swoje kwalifikacje i czas pracy. Jeśli ktoś z wykształceniem inżynierskim pracuje za najniższą pensję na umowie zlecenia, sąd może przyjąć wyższą, hipotetyczną kwotę dochodu. Dotyczy to też osób, które po rozwodzie nagle tracą etat albo przechodzą na działalność z minimalnym przychodem. Majątek, nieruchomości i oszczędności liczą się tak samo jak pensja, bo obowiązek wspierania dziecka trwa nawet bez stałej pracy.

Ugoda rodziców czy sprawa w sądzie

Rodzice nie muszą czekać na wyrok, żeby ustalić kwotę. Mogą spisać porozumienie albo zawrzeć ugodę przed mediatorem, a mogą też skierować sprawę do sądu.

• Porozumienie rodziców ugoda własna albo u mediatora, zatwierdzona przez sąd ma moc tytułu egzekucyjnego
• Sprawa w sądzie pozew do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, można dołączyć wniosek o zabezpieczenie

Gdy strony się nie zgadzają, to właśnie sąd rozstrzyga spór, a zabezpieczenie pozwala, by pieniądze trafiały do dziecka już w trakcie procesu.

Kiedy można zmienić wysokość ustalonych alimentów?

Ustalona kwota nie jest dana raz na zawsze. Każda ze stron może wystąpić o jej zmianę, jeśli zmieniły się okoliczności, od których zależała pierwotna wysokość. Dziecko rośnie, zaczyna szkołę średnią albo studia, a jego potrzeby się zwiększają. Rodzic płacący może stracić pracę, zachorować albo zacząć zarabiać znacznie więcej. W każdym z tych przypadków sąd ponownie bada potrzeby i możliwości, a nie trzyma się kwoty wpisanej w poprzednim wyroku.

Ustalenie wysokości alimentów zawsze wraca do tych samych dwóch pytań: ile kosztuje utrzymanie dziecka i na co rodzica rzeczywiście jest stać. Dokumentowanie wydatków rachunkami i potwierdzeniami przekonuje sąd skuteczniej niż samo poczucie, że potrzeb jest dużo. Zmiana pracy, choroba albo kolejny etap edukacji dziecka to normalne powody, by po latach wrócić do tej kwoty i poprosić sąd o jej przeliczenie.